تاریخچه صنعت لیزینگ در جهان

تاريخ اوليه و آغازين ليزينگ به 2000 سال قبل ‏از ميلاد مسيح بر مي‌گردد. اطلاعاتي در دست است كه ‏سومريان، اشكالي از عمليات ليزينگ را براي امور ‏كشاورزي و تهيه ابزار دستي بكار مي‌بردند. ‏

  • براي اولين بار در رم قديم، مقرراتی در مورد ‏تامين مالی به روش ليزينگ توسط ژوستينين وضع گرديده ‏است.‏
  • قبل از قرون وسطي اجاره اسب، گاري و ‏كالسكه (تجهيزات حمل و نقل) از مهمترين عمليات ‏بازرگاني و خدماتي بوده است. ‏
  • در اروپاي قرون وسطي ليزينگ تأمين مالي براي زمين ‏و ساختمان با توجه به محدوديت‌هاي مالكيت ‏مطلق كالاها بسيار متداول گشت.‏
  • در يادداشت‌هاي روزانه جورج واشنگتن رياست جمهوري ‏وقت آمريكا اشارات متعددي به اقلام ليزينگ شده ‏است. ‏
  • در سال 1850 در انگلستان، واگن‌هاي قطار بصورت ‏ليزينگ انجام شد و اولين مؤسسه ليزينگ ثبت شده در ‏دنيا، شركت بيرمنگام واگن است كه در بيستم مارچ ‏‏1855 تأسيس گرديد. ‏
  • صنعت جديد ليزينگ در سال 1952 با تأسيس مؤسسه ‏بين المللي ليزينگ ايالات متحده آمريكا در ‏سانفرانسيسكو بنام ‏leasing‏ ‏US.‏ آغاز بكار كرد.‏
  • در سال‌هاي 1960 تا 1962، ليزينگ در آلمان توسط‏(Deutsche leasing) ‏ و همچنين در ژاپن توسط ‏(Orient leasing) ‏ رواج يافت. ‏
  • طي سال‌هاي 1970 تا 1975 ليزينگ در بسياري از ‏كشورهاي جهان از جمله ايران متداول گرديد. ‏
  • دهه 80 را مي‌توان سال‌هاي رونق و بين المللي شدن ‏ليزينگ ناميد. مؤسسه مالي بين المللي ‏(IFC)‏ وابسته ‏به بانك جهاني نقش ارزنده‌اي در طراحي و ‏استقرار شركت‌هاي ليزينگ در جهان داشته است كه ‏بعنوان نمونه اولين تجربه موفق آن، "ليزينگ كره" ‏در سال 1977 بوده است. نتيجه اقدامات حمايتي ‏IFC‏ ‏موجب گرديد كه صنعت ليزينگ در كشورهاي بنگلادش، ‏بوتساوانا، برزيل، كلمبيا، دومينكن، اكوادر، ‏هندوستان، ‌اندونزي، اردن، كره جنوبي، ملاوي، ‏پاكستان، ‌پرو،‌ فيليپين، پرتقال، سريلانكا، ‏تايلند، تونس،‌ تركيه، كشورهاي ‏CIS‏ و . . . ‏توسعه يابد. ‏

امروزه بر اساس آمار و اطلاعات ، عمليات ليزينگ بعد از بانك‌ها به عنوان دومين شيوه تامين و تخصيص منابع مالي در بخش‌هاي اقتصادي گوناگون محسوب مي‌شود. ويژگي‌هاي خاص صنعت ليزينگ از عوامل موثر در توسعه صنعت ليزينگ در جهان بوده و روند روز افزون آن در كشورهاي جهان همچنان ادامه دارد. ضرورت و نياز جوامع كشورهاي جهان سوم نيز گسترش اين صنعت در اكثر كشورهاي مذكور و توجه به توسعه آن را افزايش داده است .

تاریخچه صنعت ليزينگ در ايران

لیزینگ در ایران قدمتی بیش از سه دهه دارد. این صنعت در اواسط دهه 1970 و مقارن با اشاعه آن در اقتصاد كشورهای آسیائی و آمریكای لاتین در كشور ما پدیدار شد و اولین شركت لیزینگ در سال 1354 با مشاركت فنی و مالی فرانسویان پا به عرصه وجود گذارد. با این توضیح كه برادران "آیسه" كه در قالب شركت سیتروئن ایران به داد و ستدهای مالی و فنی با فرانسویان و تولید بعضی از محصولات شركت سیتروئن فرانسه در ایران اشتغال داشتند اولین شركت لیزینگ در ایران را با مساعدت‌های فنی و مالی فرانسویان (بانك سوسیته ژنرال فرانسه)، بانك اعتبارات ایران وقت و تعدادی از صاحبان سرمایه داخلی پایه‌گذاری نمودند. این شركت كه آغازگر حركت صنعت لیزینگ در كشور ما بشمار می‌رود تحت عنوان "شركت لیزینگ ایران" و با سرمایه اولیه یكصد میلیون ریال تأسیس و راه‌اندازی شد. بدین ترتیب می‌توان فرانسویان را پایه‌گذاران صنعت لیزینگ در ایران دانست . دو سال بعد دومین شركت نیز باز با همكاری یكی از مؤسسات بزرگ مالی فرانسه بنام “SLIBALL INTERNATIONALE” وابسته به بانك “CREDIT LIONNAIS”  تحت نام "آریا لیزینگ" كه بعداً به شركت "پی خرید ایران" و سپس شركت "لیزینگ صنعت و معدن" تغییر نام داد، پای گرفت.

با بروز تحولات ناشی از انقلاب اسلامی و دگرگونی‌های بنیادین در ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی كشور، فعالیت‌های دو شركت فوق نیز متوقف شد و در سال 1360 با ایجاد تغییرات اساسی در پیكره سهامی آنها (تعلق سهام شركت لیزینگ ایران به بنیادهای شهید و مستضعفان و بانك تجارت و مآلاً انتقال سهام دو بنیاد مذكور به بانك یاد شده و تعلق كلیه سهام شركت لیزینگ صنعت و معدن به بانك صنعت و معدن) فعالیت مجدد دو شركت مذكور آغاز گردید. هر چند در مراحل آغازین، عمده فعالیت آنها معطوف به ساماندهی تشكیلات جدید و بازیافت مطالبات معوق آنها شد. در دی ماه سال 1362 با تدوین و تصویب قانون عملیات بانكی بدون ربا، لیزینگ در كشور در قالب عقد اجاره بشرط تملیك كه نوعی از عملیات لیزینگ مالی (FINANCIAL LEASE) است مشروعیت یافت ولی از آنجا كه در قانون اجرای این عقد كلاً به سیستم بانكی سپرده شد، باستثناء بانك مسكن كه در زمینه اجاره به شرط تملیك واحدهای مسكونی فعال شد، عملاً این ابزار نوین اعتباری به مدت بیش از 13 سال و با وجود دولتی بودن شركت‌های فعال عملاً مهجور و بی‌توجه باقی ماند تا اینکه در سال 1373 اولین هسته تشكیلاتی لیزینگ خصوصی بنام "پارس لیزینگ " پای به عرصه وجود گذارد و بدین ترتیب طلیعه ایجاد شركت‌های خصوصی لیزینگ برای اولین بار در كشور نمودار گرديد.
نگاهی گذرا به سیر تحولات لیزینگ در ایران حاكی از این واقعیت است كه این صنعت عملاً از سال 1381 توانست بصورت جدّی و تأثیر‌گذار در بازار پول و سرمایه كشور شروع به رشد و نمو نماید. به عبارت دیگر از نیمه دوّم سال مذكور و اوایل سال 1382 با توجه به تغییر شكل بازارهای انحصاری به بازارهای رقابتی، توسعه رقابت میان تولیدكنندگان و لزوم اتخاذ سیاست مشتری مداری در تولید و عرضه محصولات صنعتی بویژه خودرو و بطور كلی تغییر شكل اقتصاد كه از تدوین و اجرای سیاست‌های اقتصادی مناسب در راستای افزایش نقش بخش خصوصی در برنامه‌های عمرانی رخ نموده بود، تعدادی از صاحبان صنایع در این بخش، مدیران با تجربه مالی و صنعتی بویژه مسئولین شركت‌های بزرگ خودروسازی كشور در جستجوی ابزارهائی كارآ و مطمئن برای یافتن بازار و توسعه فروش اقلام مختلف صنعتی، بویژه خودرو بنحوی كه بتواند با افزایش قدرت خرید در میان اقشار متوسط و رو به پائین جامعه، تقاضای مؤثر برای مصرف این كالاها را ایجاد نماید، لیزینگ را بمثابه یك شیوه تأثیرگذار و نتیجه بخش در این میان یافته و با امیدواری به نتایج مثبتی كه انتظار می‌رفت از منظر اشاعه و كاربرد صحیح و منطقی این ابزار اعتباری در رونق فروش محصولات آنها عاید گردد به تأسیس هسته‌های تشكیلاتی لیزینگ پرداختند .

در كنار حركت خودروسازان، افراد حقیقی علاقمند به فروش قسطی خودروها نیز بدون هیچگونه آگاهی از چند و چون این كسب و كار تازه و صرفاً به پشتوانه قوانین مدنی و تجارت، در قالب شركت‌های بازرگانی نام لیزینگ برخود نهاده و وارد عرصه کسب و کار شدند. بدین ترتیب طولی نكشید كه طی سالهای 84 ـ 1381 تعداد قریب به 300 شركت لیزینگ با جمع سرمایه‌گذاری ثبتی حدود 3500 میلیارد ریال در كشور تأسیس شد. طی مدت مذكور تحولاتی در عرصه بازار پولی كشور بوقوع پیوست كه انتظار می‌رفت از رهگذر این تحولات لیزینگ نیز بتواند بعنوان یكی از ابزارهای اعتباری پویا در كشور از جایگاه درخوری بهره‌مند گردد. تصویب و ابلاغ قانون تنظیم بازار غیر متشكل پولی بزرگترین تحولی بود كه در این عرصه حادث شد و این امیدواری بوجود آمد تا در قالب آن شركت‌های لیزینگ نیز بتوانند بعنوان یكی از اجزاء این بازار بصورت مؤسسات اعتباری غیر بانكی فعالیت سازمان یافته‌ای را آغاز نمایند.
در چارچوب قانون مذكور قرار شد دستورالعمل اجرائی مربوط توسط بانك مركزی و با همكاری و نظارت وزارت امور اقتصادی و دارائی تهیه و به دولت تقدیم شود و دولت ظرف سه ماه دستورالعمل مربوط را بررسی و تصویب نماید تا پس از آن بانك مركزی بتواند قدرت اجرائی لازم را برای نظارت و سر و سامان دادن به شركت‌های لیزینگ كسب نماید. در مهرماه 1384 بانك مركزی در اجرای سیاست‌های نظارتی خود به اداره ثبت شركت‌ها دستور داد تا از ثبت و تأسیس شركت‌های لیزینگ جلوگیری شود. این اقدام را شاید بتوان ملموس‌ترین و بعبارتی تنها اقدام دستگاه سیاستگذاری امور پولی كشور در زمینه ساماندهی شركت‌های لیزینگ محسوب نمود. دستورالعمل اجرائی مربوط به قانون تنظیم بازار غیرمتشكل پولی تنظيم و به هيئت محترم دولت ارسال و سرانجام پس از اعمال تعدیلاتی به بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران ابلاغ شد.

در قالب دستورالعمل اجرائی مورد بحث مقرر شد بانك مركزی در قالب ضوابط و مقررات تنظیمی خود نسبت به بررسی وضعیت شركت‌های لیزینگ‌ موجود اقدام نماید. در این راستا بانك مركزی دستورالعمل مربوط به نحوه تأسیس، فعالیت و نظارت بر شركت‌های لیزینگ را در قالب 28 ماده و 12 تبصره تهیه نمود كه در جلسه شورای پول و اعتبار به تصویب رسید و در چارچوب آن مقرر گردید شركت‌های لیزینگ وضعیت خود را با مقررات موضوعه بانك مركزی تطبیق داده و پس از كسب مجوز فعالیت تحت نظارت بانك موصوف فعالیت خود را رسماً آغاز نمایند.

در مقابل این اقدامات كه تا اندازه‌ای منجر به قانونمندی فعالیت لیزینگ در كشور شد، اقدامات محدودكننده‌ای نیز بر سر راه حركت شركت‌های لیزینگ بوجود آمد كه فعالیت آنها را بشدّت تحت تأثیر منفی قرار داد. تعیین نرخ دستوری 17% و عدم پیش‌بینی هر گونه ابزارهائی برای تأمین منابع مالی مورد نیاز این شركت‌ها دو عامل اصلی مكث و ركود فعالیت لیزینگ داخلی بود. محدودیت نرخ سود از یكسو و عدم رغبت بانك‌ها به اعطای تسهیلات ارزان‌قیمت‌تر به شركت‌های لیزینگ از سوی دیگر موجب گردید كه حجم فعالیت شركت‌های مطرح و اصلی لیزینگ كه عمدتاً سهام آنها متعلق به بانك‌ها و یا كارخانجات خودروسازی كشور می‌باشد، طی سالهای 86 ـ 1385 (در مقابل رشد چشمگیر فعالیت این شركتها در سالهای 84 ـ 1383) كاهش قابل ملاحظه‌ای حاصل نماید، بطوریكه بسیاری از این شركتها عملاً مجبور به خروج از گردونه فعالیت شدند.

تأسیس دو نهاد صنفی برای نزدیكتر كردن دیدگاهها و كوشش‌های جمعی برای حفظ و ارتقاء منافع شركت‌های لیزینگ از معدود اقدامات مثبتی بود كه از سال 1383 بدین سو جامعه عمل پوشید. اولین نهاد انجمن شركت‌های لیزینگ ایران بود كه در سال 1381 تأسیس و از سال 1383 تحت نظر اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران فعالیت خود را با عضویت شركت‌های عمدتاً كوچك متعلق به بخش خصوصی آغاز نمود. دومین تشكل نیز كانون شركت‌های لیزینگ ایران بود كه با عضویت شركت‌های بزرگ و مطرح لیزینگ كشور در سال 1385 تأسیس و راه‌اندازی گردید و در سال 95 در پی درخواست اتاق بازرگانی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مبنی‌ بر ادغام تشکل‌های موازی به‌منظور دستیابی به حداکثر بهره‌وری تشکل‌ها، دو تشکل کانون و انجمن لیزینگ منحل و «انجمن ملی لیزینگ ایران» طی مشارکت شرکت‌های لیزینگ دارای مجوز بانک مرکزی و عضویت اتاق بازرگانی تاسیس شد

تاریخچه لیزینگ واسپاری سپهر پارس

شرکت واسپاری سپهر پارس بر اساس تجربیات بدست آمده از تشکیل شرکت‌های لیزینگ و برای تنوع بیشتر عملیات لیزینگ در زمینه‌های مختلف در تاريخ 06/12/1386 تأسيس و تحت شماره 283248 در اداره ثبت شركت‏ها و مالكيت صنعتي تهران به ثبت رسيده است. سرمایه ثبت شده در آغاز تأسيس شركت ده میلیارد ریال بوده که طی چند نوبت به پانصد میلیارد ریال افزایش یافته و در حال حاضر با دریافت مجوزهای لازم از مراجع ذیصلاح قانونی، منجمله مجوز فعالیت از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و مجوز شماره‌گذاری از معاونت فنی و مهندسی راهور ناجا، در زمینه اعطای تسهیلات درحال ارائه خدمات می‌باشد. موضوع فعاليت شركت طبق ماده 2 اساسنامه عبارت از: خرید کلیه کالاهای تجاری از جمله وسایط نقلیه موتوری، لوازم خانگی، ماشین آلات، وسایل و ابزار کار، تجهیزات و... و واگذاری و انتقال آنها به اشخاص حقیقی، حقوقی با روش­های عقد قرارداد اجاره به شرط تملیک یا فروش اقساطی می­باشد.